JIF, CiteScore, SJR và hạng Q của tạp chí khoa học

Ngày nay, những chỉ số như JIF (còn được viết gọn là IF) hay hạng Q (Q1, Q2, Q3, Q4) của tạp chí khoa học trở nên rất phổ biến với các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý khoa học và giáo dục đại học. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ được cách tính toán chúng, sự khác nhau giữa các chỉ số tương tự ở các CSDL khác nhau và nguồn tin cậy, phù hợp để tra cứu. Bài viết xin cung cấp một số thông tin cơ bản về các vấn đề này.

1. JIF (Journal Impact Factor), CiteScore và SJR (SCImago Journal Rank)

Cả 3 chỉ số này đều có ý nghĩa tương tự nhau: phản ánh ảnh hưởng của tạp chí thông qua số lượt trích dẫn bình quân trên một bài báo của tạp chí trong một khoảng thời gian xác định.

JIF 

Được tính toán và công bố hàng năm bởi Clarivate (tổ chức quản lý dữ liệu tạp chí Web of Science).

JIF được tính như sau:

JIF tính cho năm X được công bố ở năm X+1.

Ví dụ: 

Trong năm 2024, tạp chí A có số lượt trích dẫn là 758 cho các bài xuất bản năm 2022 và 740 cho các bài xuất bản năm 2023. Có 29 bài loại có thể trích dẫn xuất bản năm 2022 và 22 bài xuất bản năm 2023 . JIF của tạp chí năm 2024 như sau:

Chú ý: 

- từ 2022 về trước, IF có 3 số lẻ (ví dụ: 3,782), nhưng từ 2023 chỉ có 1 số lẻ (Ví dụ: 3,8)

- từ 2024, trích dẫn đến và từ các bài báo bị rút (retracted) sẽ không được tính vào (phần tử số), nhưng các bài báo này vẫn tính vào phẩn mẫu số.

JIF được Clarivate công bố hàng năm (thường vào cuối tháng 6 - đầu tháng 7) trong Báo cáo trích dẫn tạp chí (Journal Citation Reports, JCR). Ví dụ, JCR 2025 công bố ngày 18/6/2025, trong đó có JIF năm 2024 của hơn 22.000 tạp chí (xem tại đây). Để nhận được JCR thì phải có tài khoản đăng ký và trả phí.

 

CiteScore

Được Scopus tính toán và công bố hàng năm

CiteScore được tính như sau:  

CiteScore tính cho năm X được công bố ở năm X+1.

Ví dụ:

Tạp chí Journal of Science: Advanced Materials and Devices (ĐHQG Hà Nội) có tổng số trích dẫn trong 4 năm 2021-2024 là 4041, tổng số bài báo xuất bản trong 4 năm đó là 397 bài. CiteScore năm 2024 của tạp chí:

CiteScore được Scopus công bố hàng năm vào khoảng đầu tháng 6 (ví dụ, CiteScore 2024 được công bố ngày 9/6/2025, với 31,138 tạp chí).

CiteScore hoàn toàn có thể tra cứu miễn phí từ website Scopus. Ví dụ, tra cứu tạp chí nói trên của ĐHQG Hà Nội tại: https://www.scopus.com/sourceid/21100868089 

Ngoài CiteScore tính cho năm, Scopus còn tính và cập nhật CiteScore từ đầu năm cho đến thời điểm tra cứu (CiteScoreTracker).

SJR

SJR do SCImago tính toán và công bố, dùng dữ liệu của Scopus (ngược lại, Scopus cũng sử dụng tham chiếu SJR trên website của mình).

SJR được tính như sau:

Trọng số: theo “độ uy tín” (trích dẫn bởi bài đăng tạp chí uy tín hơn có trọng số lớn hơn, độ “uy tín” tùy theo lĩnh vực); theo “độ gần gũi” (trích dẫn từ các tạp chí "gần hơn" trong mạng lưới đồng trích dẫn nhận trọng số lớn hơn).

SCImago nhận dữ liệu từ Scopus khoảng tháng 3-4, công bố kết quả vào tháng 4 hàng năm. Ví dụ, SJR năm 2024 được SCImago công bố vào ngày 6/4.2025 (xem tại đây).

Tổng hợp so sánh giữa JIF, CiteScore và SJR:

2. Hạng Q của tạp chí

Khi xếp JIF/CiteScore/SJR các tạp chí thuộc cùng một lĩnh vực từ cao xuống thấp, theo tứ phân vị (quartile) sẽ phân tạp chí thành 4 hạng:

     Q1 : tạp chí có IF/CiteScore/SJR ở nhóm top 25%

     Q2:  tạp chí có IF/CiteScore/SJR ở nhóm > 25 – 50%

     Q3:  tạp chí có IF/CiteScore/SJR ở nhóm > 50 – 75%

     Q4:  tạp chí có IF/CiteScore/SJR ở nhóm > 75 – 100%.

Hạng Q theo Clarivate được công bố cùng JIF trong JCR hàng năm (không miễn phí).

Hạng Q theo Scopus có thể tra cứu miễn phí từ website Scopus, nhưng phải tự ước lượng từ bách phân vị (percentile). Cần chú ý Scopus ghi percentile là theo thứ hạng (rank) của CiteScore (tức phải xác định Q theo chiều ngược lại: percentile cao sẽ là Q cao).

Hạng Q theo SCImago có thể tra miễn phí từ website SCImago.

Cả Scopus và SCImago đều có thể tra Q theo nhóm lĩnh vực và của các năm trước.  

Do số lượng tạp chí chỉ mục trong WoS và Scopus khác nhau; JIF, CiteScore và SJR khác nhau nên Q tạp chí có thể khác nhau giữa WoS, Scopus và SCImago! Ví dụ:

3. Khuyến nghị

Hiện nay khi đánh giá hồ sơ ứng viên GS, PGS các Hội đồng Giáo sư xác định mức điểm quy đổi của bài báo theo chỉ số JIF và hạng Q của tạp chí. Tuy nhiên, JIF thì theo Clarivate, trong khi Q thì lại theo SCImago. Tương tự, khi xét thưởng bài báo quốc tế uy tín, Bộ Giáo dục và Đào tạo và nhiều CSGDĐH cũng sử dụng JIF và Q theo SCImago. Quy định này có mấy điểm hạn chế:

- Sử dụng 2 thông số từ 2 CSDL với 2 cách tính khác nhau, thiếu đồng bộ (dẫn đến tình huống có tạp chí có Q cao nhưng có thể không có JIF do không được chỉ mục trong WoS và ngược lại). 

- JIF không tra cứu miễn phí được trực tiếp từ Clarivate (thường dựa vào JIF trên website tạp chí, nhiều trường hợp tạp chí chậm cập nhật)

- Q theo SCImago tính từ SJR, mà SJR (như trình bày ở trên) có một số điểm không tường minh trong cách tính (các trọng số), khó để kiểm tra; hơn nữa SCImago lấy dữ liệu Scopus vào cuối tháng 3 hàng năm để tính, trong khi Scopus và Clarivate tính từ dữ liệu đến tháng 6.

- Scopus có cách tính rõ ràng và các thông số CiteScore, percentile đều công khai, miễn phí tra cứu. Ngoài ra, Scopus còn cho phép theo dõi, cập nhật gần như tức thời CitesScore tạp chí liên tục trong năm.

Vì vậy, sẽ là hợp lý hơn nếu sử dụng CiteScore và Q theo Scopus thay cho JIF của Clarivate và Q của SCImago cho các mục đích đánh giá tạp chí và bài báo nêu trên.

PKL