Góc chia sẻ thông tin khoa học và giáo dục

Trong vài năm gần đây, lĩnh vực xuất bản học thuật đã nổi lên một vấn đề ngày càng nghiêm trọng: các bài báo khoa học chứa trích dẫn từ tài liệu tham khảo giả mạo do AI tạo ra (fake/  hallucinated/ fabricated citations). AI tạo ra các trích dẫn rất thuyết phục, hoàn chỉnh với tiêu đề, tên tác giả và định dạng tạp chí hợp lý, mặc dù các nguồn hoàn toàn là hư cấu. Hiện tượng này đặc biệt đáng lo ngại trong nghiên cứu y sinh, nơi mà các trích dẫn không chính xác có thể ảnh hưởng đến các nghiên cứu trong tương lai và tiềm ẩn nguy cơ tác động đến hiểu biết lâm sàng. 

Không chỉ còn ở mức đơn giản như chỉnh sửa lỗi chính tả, công cụ AI đã "làm thay" tác giả bài bảo ở những phần việc chuyên sâu hơn như tổng quan tài liệu và xác định khoảng trống nghiên cứu, thiết kế nghiên cứu, viết mã chương trình, xử lý dữ liệu, phân tích kết quả nghiên cứu, viết phần tóm tắt… Trong bối cảnh đó, để bảo đảm tính minh bạch, các tạp chí khoa học đã bổ sung quy định và hướng dẫn cho tác giả về khai báo sử dụng AI trong bản thảo. Dưới đây là một số ví dụ về vị trí và mẫu khai báo theo một số tạp chí.

Các nhà nghiên cứu khắp nơi đang sử dụng ChatGPT và các công cụ AI khác. Hầu như mỗi tháng, lại có một cuộc tranh luận mới về việc sử dụng AI cho việc viết bài học thuật - đặc biệt là viết bài báo- với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, tác giả, biên tập viên tạp chí, nhà xuất bản, lãnh đạo hội nghiên cứu và các bên liên quan khác. Bài viết giới thiệu những điều NÊN và KHÔNG NÊN khi sử dụng AI trong viết bài học thuật.

Trước tình hình các tạp chí xuất bản các bài báo trong đó chatbot như ChatGPT được hiển thị là đồng tác giả, ngày 20/01/2023, Hiệp hội các Biên tập viên Y học Thế giới (WAME: World Association of Medical Editors) đã cho ra đời bản "Khuyến nghị của WAME về ChatGPT và Chatbot liên quan đến xuất bản học thuật" (Phiên bản 1). Đến ngày 31/5/2023, WAME phát hành bản sửa đổi "Khuyến nghị của WAME về Chatbot và AI tạo sinh liên quan đến xuất bản học thuật" (Phiên bản 2). Bài viết lược dịch và giới thiệu các nội dung chính của bản Khuyến nghị (Phiên bản 2).

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển rất nhanh và được sử dụng ngày càng nhiều trong giáo dục và nghiên cứu. AI giúp cải thiện văn phong viết, tóm tắt nhanh công trình, chỉnh sửa ngôn ngữ, kiểm tra tài liệu tham khảo và thậm chí phân tích dữ liệu. AI có thể tạo ra toàn bộ công trình và đôi khi rất khó để phân biệt công trình gốc do con người viết và do AI tạo ra.

Việc sử dụng AI (Trí tuệ nhân tạo) trong quá trình nghiên cứu và công bố kết quả nghiên cứu ngày càng trở nên phổ biến, đòi hỏi phải có các quy định kiếm soát thống nhất, nhằm bảo đảm tính liêm chính khoa học trong khi khai thác lợi thế của công cụ và các công nghệ AI. Dưới đây là một vài thông tin cơ bản liên quan đến các mục đích sử dụng, các hạn chế của AI trong nghiên cứu và một số quy định của các nhà xuất bản về sử dụng AI trong công bố khoa học.