Khai báo về sử dụng AI ở đâu trong bài báo và viết như thế nào?

Không chỉ còn ở mức đơn giản như chỉnh sửa lỗi chính tả, công cụ AI đã "làm thay" tác giả bài bảo ở những phần việc chuyên sâu hơn như tổng quan tài liệu và xác định khoảng trống nghiên cứu, thiết kế nghiên cứu, viết mã chương trình, xử lý dữ liệu, phân tích kết quả nghiên cứu, viết phần tóm tắt… Trong bối cảnh đó, để bảo đảm tính minh bạch, các tạp chí khoa học đã bổ sung quy định và hướng dẫn cho tác giả về khai báo sử dụng AI trong bản thảo. Dưới đây là một số ví dụ về vị trí và mẫu khai báo theo một số tạp chí.

Hiện có 3 cách tiếp cận phổ biến về vị trí khai báo việc sử dụng AI trong bài báo:

- trong mục Lời cảm ơn (Acknowledgements)

- trong mục Phương pháp nghiên cứu (Materials and Methods)

- trong một mục riêng của bài báo.

Khai báo ở vị trí nào là tùy thuộc quy định của mỗi nhà xuất bản, mỗi tạp chí và tùy thuộc vào mục đích sử dụng.

Với mục đích cải thiện ngôn ngữ, có thể ghi ở mục Acknowledgements như 2 ví dụ sau đây:

(Nguồn: https://doi.org/10.1038/s41467-025-60681-w)

(Nguồn: https://doi.org/10.1007/s00395-025-01098-w)

Khi AI được sử dụng như một phương pháp nghiên cứu (xử lý số liệu, phân tích dữ liệu gen, hình ảnh chụp X-quang…) cần mô tả cụ thể trong mục Phương pháp (Methods). Ví dụ:

(Nguồn: https://doi.org/10.1007/s11192-025-05393-0)

(Nguồn: https://doi.org/10.1145/3644032.3644443)

Trong trường hợp chung, hầu hết các nhà xuất bản lớn như Elsevier, Springer Nature, Wiley hay Taylor & Francis đều yêu cầu có một mục riêng trong bài báo gọi là "Declaration of Generative AI and AI-assisted technologies in the writing process" (Tuyên bố về AI tạo sinh và các công nghệ hỗ trợ AI trong quá trình viết bài) hoặc "AI Disclosure" (Khai báo về AI). 

Mục này được đặt ngay phía trước mục Tài liệu tham khảo (References).

Nội dung khai báo ở mục này thường gồm 3 phần:

- Tên công cụ (ví dụ: ChatGPT, Claude 3, Microsoft Copilot, Gemini…)

- Mục đích sử dụng (hiệu đính ngôn ngữ, tóm tắt tài liệu, xử lý dữ liệu, viết code...)

- Cam kết trách nhiệm (tác giả đã kiểm tra lại và chịu trách nhiệm về độ chính xác).

Mẫu khai báo chuẩn được giới thiệu phổ biến là:

"During the preparation of this work the author(s) used [NAME TOOL/SERVICE] in order to [REASON]. After using this tool/service, the author(s) reviewed and edited the content as needed and take(s) full responsibility for the content of the publication".

(https://www.elsevier.com/about/policies-and-standards/the-use-of-generative-ai-and-ai-assisted-technologies-in-writing-for-elsevier)

Ví dụ 1: khi sử dụng ChatGPT để cải thiện ngôn ngữ:

"During the preparation of this work the author(s) used ChatGPT-4 in order to improve the language and readability of the manuscript. After using this tool/service, the author(s) reviewed and edited the content as needed and take(s) full responsibility for the content of the published article".

Ví dụ 2: khi sử dụng GitHub Copilot để phân tích dữ liệu:

"The data analysis in this study was partly performed using GitHub Copilot to assist in generating Python scripts for statistical modeling. All AI-generated code was manually verified by the authors to ensure scientific accuracy and reproducibility".

Ví dụ 3 – khi sử dụng Perplexity AI để tóm tắt tài liệu

"In the initial stage of this research, Perplexity AI was used to identify relevant literature and summarize key findings in the field of medical waste separation. The authors then critically evaluated these summaries and primary sources to develop the theoretical framework of this paper".

(3 ví dụ trên đây được gợi ý bởi Gemini).

*Một số link tham khảo về khai báo AI trong các bài báo:

- David B. Resnik & Mohammad Hosseini (2025): Disclosing artificial intelligence use in scientific research and publication: When should disclosure be mandatory, optional, or unnecessary? Accountability in Research, DOI: 10.1080/08989621.2025.2481949.

- Wiley. A guide for research authors, editors, and reviewers.

- Elsevier. Generative AI policies for journals.

- Taylor & Francis. AI Policy.

PKL