Góc chia sẻ thông tin khoa học và giáo dục

Ngày càng phát sinh nhiều vấn đề liên quan đến liêm chính học thuật trong công bố khoa học. Một số mô hình lượng giá rủi ro liêm chính nghiên cứu đã được phát triển nhằm đưa ra cảnh báo cho các CSGDĐH từ dữ liệu về công bố khoa học. Năm 2025, GS. Lokman I. Meho (American University of Beirut) đề xuất và công bố chỉ số  RI 2  (Research Integrity Risk Index), lần lượt được cải tiến từ 2 lên 3 rồi 4 chỉ số thành phần (xem các bài trên blog này ). Tháng 3/2026, SCImago - tổ chức vốn nổi tiếng về xếp hạng tạp chí và sau đó là xếp hạng đại học - cũng dã phát triển chỉ số IRIS (Indicators of Research Integrity Risk). Với lợi thể về dữ liệu công bố đồ sộ của mình, IRIS của SCImago khá chi tiết và hiện đã áp dụng cho 5491 CSGDĐH toàn cầu.

Các bảng xếp hạng đánh giá các CSGDĐH trên nhiều khía cạnh, trong đó  các chỉ số liên quan đến nghiên cứu ( năng suất nghiên cứu, tác động trích dẫn, trắc lượng thư mục...)  thường  chiếm trọng số khá cao (gần 50% cả  trực tiếp hoặc gián tiếp). Các  CSGDĐH  có nghiên cứu được trích dẫn nhiều sẽ nhận được lợi thế đáng kể trong bảng xếp hạng toàn cầu.  Tuy nhiên, có một câu hỏi quan trọng về phương pháp luận: các bảng xếp hạng đại học đang đo lường điều gì về mặt nghiên cứu của các CSGDĐH - đo lường năng lực khoa học độc lập hay là sự tham gia vào các mạng lưới nghiên cứu quốc tế được trích dẫn nhiều?

Chỉ số Ảnh hưởng trích dẫn theo lĩnh vực (Field-Weighted Citation Impact, FWCI) được Times Higher Education sử dụng để tính điểm cho một tiêu chí trong xếp hạng đại học thế giới [1]. Theo Điều 11, Thông tư số 27/2025/TT-BKHCN quy định về bài báo khoa học và đánh giá, xếp loại tạp chí khoa học Việt Nam, FWCI là một trong các chỉ số dùng để xêp loại tạp chí [2]. Vậy FWCI là gì, được tính toán và sử dụng thế nào, có ưu điểm và hạn chế ra sao?

Thời gian gần đây đã có các phân tích cho thấy sự xuất hiện các website mạo danh bảng xếp hạng Webometrics công bố kết quả xếp hạng và được nhiều CSGDĐH - vô tình hoặc cố ý - sử dụng để quảng bá. Hiện tại (10/7/2026), trong khi Cybermetrics Lab - nơi khai sinh bảng xếp hạng Webometrics từ năm 2004 - vẫn chưa công bố kết quả kỳ tháng 7/2026 thì một số CSGDĐH và báo chí ở Việt Nam đã đưa tin về kết quả này. Tuy nhiên, đó là kết quả từ website giả mạo và rất đáng tiếc, nguồn tin lại từ  CSGDĐG uy tín hàng đầu cả nước .

Ngày 08/7/2026, Cybermetrics Lab (Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Tây Ban Nha) đã công bố bảng xếp hạng 'Transparent Ranking' kỳ tháng 7/2026. Cho đến kỳ tháng 01/2025, việc công bố Transparent Ranking 1-2 tuần trước khi chính thức công bố kết quả xếp hạng đại học Webometrics được duy trì liên tục. Sau 2 kỳ gián đoạn (tháng 7/2025 và tháng 1/2026), lần này Cybermetrics Lab công bố Transparent Ranking trở lại nhưng với sự thay đổi căn bản về cách xếp hạng và dữ liệu sử dụng.

Tháng 6/2025, GS. Lokman I. Meho ở American University of Beirut đã phát triển và công bố Chỉ số Rủi ro Liêm chính nghiên cứu (Research Integrity Risk Index,  RI 2 ) để phân hạng và cảnh báo cấp độ rủi ro vi phạm liêm chính trong công bố khoa học của các CSGDĐH toàn cầu. Từ chỉ số ban đầu chỉ gồm 2 thành phần, tháng 9/2025  RI 2  được điều chỉnh gồm 3 thành phần. Đến nay, tháng 6/2026, nhóm nghiên cứu đã tiếp tục cải tiên phiên bản  RI 2  gồm 4 thành phần và công bố kết quả xếp hạng rủi ro theo chỉ số mới này cho năm 2025.