Đã nhiều năm qua, cứ đến cuối tháng 1 và cuối tháng 7 hàng năm, các cơ sở giáo dục đại học (CSGDĐH) trong nước lại đón nhận thứ hạng thế giới và Việt Nam từ bảng xếp hạng quen thuộc Webometrics. Nguồn kết quả xếp hạng đều từ một website mà giao diện và cách công bố hầu như giữ nguyên kể từ năm 2004. Tuy nhiên, mọi việc đã thay đổi và kết quả xếp hạng Webometrics trở nên phức tạp kể từ kỳ xếp hạng tháng 1/2025, nhất là ở kỳ xếp hạng tháng 7/2025 mới đây.
Từ website www.webometrics.info đến file PDF trên Figshare
Thông tin chính thức đều mô tả Webometrics là bảng xếp hạng được thực hiện và công bố bởi Cybermetrics Lab thuộc Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Tây Ban Nha (CSIC) [1],[2]. Tiến sĩ Isidro F. Aguillo, Trưởng Lab này là Tổng biên tập của bảng xếp hạng. Hỉnh ảnh giao diện quen thuộc khi tìm kiếm kết quả xếp hạng của các CSGDĐH Việt Nam trong kỳ xếp hạng tháng 7/2024 trên www.webometrics.info như ở Hình 1.
Hình 1. Giao diện thứ hạng webometrics của các CSGDĐH Việt Nam kỳ tháng 7/2024.
Trong kỳ xếp hạng tháng 1/2025, website www.webometrics.info vẫn còn hoạt động, nhưng không công bố trực tiếp kết quả xếp hạng mà thay vào đó là thông báo tải về theo một đường link (“The January edition (2025.0) is available for download from here”, xem Hình 2). Đường link dẫn đến file PDF có tên “Ranking Web of Universities (webometrics.info). January 2025 edition” trên tài khoản Figshare của TS. Isidro Aguillo [3]. Trong file PDF này chỉ cung cấp 3 thông tin: tên CSGDĐH, địa chỉ RoR (Research Organization Registry) và thứ hạng chung thế giới; đồng thời thông báo file excel chi tiết thứ hạng của từng tiêu chỉ, thứ hạng theo quốc gia và khu vực “có sẵn với mức phí hợp lý”. Ở kỳ xếp hạng này, 3 tiêu chí xếp hạng vẫn có trọng số và nguồn dữ liệu như các kỳ trước đó (Visibility – 50%, Majestic; Transparency/Openness – 10%, Google Scholar Profile và Excellence – 40%, Scimago/Scopus).
Hình 2. Giao diện webometrics.info thay đổi cách công bố kết quả xếp hạng kỳ tháng 1/2025.
Bắt đầu từ khoảng giữa tháng 4/2025, website www.webometrics.info đã không thể truy cập được nữa, với thông báo rằng trang web đã bị khóa (Hình 3).
Hình 3. Website www.webometrics.info thông báo đã bị khóa khi truy cập từ giữa tháng 4/2025.
Ngày 17/7/2025, trên tài khoản Figshare của TS. Isidro Aguillo đã phát hành file PDF (lần thứ nhất) công bố kết quả xếp hạng Webometrics kỳ tháng 7/2025, tương tự như cách công bố ở kỳ tháng 1/2025. Tuy nhiên, lần này chỉ có mỗi file PDF này mà không còn có thông tin trên website www.webometrics.info như trước nữa (do website đã ngừng hoạt động). Trong kỳ xếp hạng này, theo nội dung trong file PDF, đã có sự điều chỉnh ở tiêu chí Transparency/Openness về cách tính và nguồn dữ liệu, đó là dùng tổng số trich dẫn theo OpenAlex thay vì tổng số trích dẫn từ 310 học giả hàng đầu theo Google Scholar. Hầu như không mấy ai biết đến kết quả này để đưa tin do vẫn quen tra cứu trên website webometrics.info, trừ một vài trường hợp như blog của người viết [4].
Sự xuất hiện của website www.webometrics.org
Từ khoảng tháng 5-6/2025, xuất hiện website có tên miền gần giống với website từng công bố kết quả xếp hạng webometrics, chỉ khác phần đuôi (www.webometrics.org thay vì www.webometrics.info). Đặc biệt, nội dung website này cũng ghi là công bố kết quả xếp hạng đại học thế giới với tên gọi webometrics, cũng theo 3 tiêu chí tương tự như webometrics.info và cũng xếp hạng 2 kỳ vào tháng 1 và tháng 7 (Hình 4).
Hình 4. Thông tin xếp hạng tháng 1 và 7/2025 trên trang chủ website www.webometrics.org.
Cách trình bày kết quả xếp hạng theo từng tiêu chí và thứ hạng chung của website mới này cũng y hệt như ở website webometrics.info trước đây (Hình 5).
Hình 5. Trình bày kết quả xếp hạng tháng 7/2025 của website www.webometrics.org.
Như vậy, hiện đang tồn tại 2 kết quả xếp hạng đại học cùng tên gọi webometrics từ 2 nguồn: một trên tài khoản Figshare của TS. Isidro Aguillo (tác giả của bảng xếp hạng từ 2004) và một trên website webometrics.org (không rõ tổ chức, cá nhân nào là tác giả).
Vấn đề là giữa 2 nguồn này lại khác nhau về kết quả xếp hạng. Ví dụ, thứ hạng thế giới của 15 CSGDĐH Việt Nam trong kỳ xếp hạng tháng 7/2025 khác nhau hoàn toàn giữa 2 nguồn như ở Bảng 1.
Bảng 1. Thứ hạng webometrics của các CSGDĐH Việt Nam tháng 7/2025 theo 2 nguồn
Đến cuối tháng 8/2025 đã có một số tờ báo và CSGDĐH ở Việt Nam đưa tin kết quả xếp hạng theo website webometrics.org như Báo Tiền Phong Online, Đại học Duy Tân, Trưởng ĐH Nguyễn Tất Thành, Trường ĐH Đông Á, … Trước đó, Trường ĐH Nguyễn Tất Thành lại đưa tin kết quả xếp hạng kỳ tháng 1/2025 lấy nguồn từ TS. Isidro Agullo trên Figshare (xem tại đây).
Cùng gọi là xếp hạng webometrics nhưng vị trí của các CSGDĐH chênh lệch hàng trăm đến hàng nghìn bậc giữa 2 nguồn ắt hẳn gây ra sự bối rối, nếu không nói là “loạn” trong lĩnh vực xếp hạng đại học.
Những nghi vấn về website www.webometrics.org
Như đã nêu, trên website www.webometrics.org không thể hiện thông tin gì về tổ chức, cá nhân là tác giả hay thực hiện việc xếp hạng, chỉ có duy nhất email liên hệ info@webometrics.org ở mục “Contact us”. Đây là điểm đáng ngờ về tính chính danh và về trách nhiệm giải trình của bảng xếp hạng này.
Tra cứu thông tin website www.webometrics.org trên whois.com (Hình 6) cho thấy tên miền này chỉ mới được đăng ký từ ngày 27/4/2025. Trong khi đó, website này lại công bố kết quả xếp hạng của kỳ tháng 1/2025, tức trước khi website hoạt động?
Hình 6. Thông tin về 2 tên miền webometrics.org và webometrics.info
Trên website, tuyên bố từ chối trách nhiệm (Disclaimer) với nội dung “webometrics.org là nền tảng xếp hạng đại học không liên quan đến webometrics.info của CSIC” được trình bày với cỡ chữ rất nhỏ ở dưới trang chủ một cách khác thường (Hình 7)?
Hình 7. Dòng tuyên bố từ chối trách nhiệm với cỡ chữ rất nhỏ trên webometrics.org.
Giả sử đúng như tuyên bố (không liên quan đến tổ chức của TS. Isidro Aguillo) đi nữa thì vẫn dễ thấy rằng webometrics.org đã vi phạm về sở hữu trí tuệ hoặc ít ra là cố tình gây nhầm lẫn cho người sử dụng, khi sao chép tên gọi bảng xếp hạng và cả phương pháp xếp hạng của tổ chức đã thực hiện và công bố nó từ hơn 20 năm trước.
Tác giả bài viết này đã gửi email đến TS, Isidro Aguillo để hỏi về 2 website webometrics.info và webometrics.org thì được “cha đẻ” của bảng xếp hạng webometrics xác nhận rằng webometrics.info đã dừng hoạt động, kết quả xếp hạng chính thức chỉ được công bố qua các file PDF trên Figshare (có chỉ số DOI) và rằng webometrics.org là một trang giả danh (fake site) (Hình 8).
Hình 8. Tác giả Webometrics xác nhận nguồn chính thức của bảng xếp hạng từ 1/2025.
Kết luận
Xếp hạng webometrics ra đời từ năm 2004, thực hiện bởi Cybermetrics Lab (thuộc CSIC, Tây Ban Nha) do TS. Isidro Aguillo đứng đầu, là một thương hiệu đã được khẳng định qua hơn 20 năm. Chưa rõ lý do Cybermetrics Lab dừng hoạt động website webometrics.info, nhưng kết quả xếp hạng đã được tiếp tục công bố bởi TS. Isidro Aguillo trên tài khoản Figshare của chính ông ấy. Trong khi đó, website webometrics.org cũng công bố kết quả xếp hạng với tên gọi và phương pháp như của Cybermetrics Lab nhưng thứ hạng khác biệt, mới xuất hiện từ đầu năm 2025 và có một số điểm đáng nghi ngờ về tính chính danh. Các CSGDĐH và báo chí cần thận trọng khi đưa tin, tốt nhất chưa nên sử dụng kết quả xếp hạng của webometrics.org cho đến khi website này minh bạch thông tin cụ thể về tổ chức, cá nhân thực hiện xếp hạng và các vấn đề về bản quyền của phương pháp, tên gọi bảng xếp hạng.
Nhận xét
Đăng nhận xét