Góc chia sẻ thông tin khoa học và giáo dục

Các nhà nghiên cứu khắp nơi đang sử dụng ChatGPT và các công cụ AI khác. Hầu như mỗi tháng, lại có một cuộc tranh luận mới về việc sử dụng AI cho việc viết bài học thuật - đặc biệt là viết bài báo- với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, tác giả, biên tập viên tạp chí, nhà xuất bản, lãnh đạo hội nghiên cứu và các bên liên quan khác. Bài viết giới thiệu những điều NÊN và KHÔNG NÊN khi sử dụng AI trong viết bài học thuật.

Hôm nay 09/10/2025, Times Higher Education đã chính thức công bố kết quả bảng xếp hạng đại học thế giới 2026 (THE WUR 2026) với nhiều điểm đáng chú ý như kỷ lục về số lượng CSGDĐH được xếp hạng, thay đổi tương quan giữa các quốc gia có đông đại diện, giải trình về xử lý dữ liệu với các vi phạm liêm chính khoa học… Việt Nam có thêm 2 CSGDĐH mới được vào bảng xếp hạng.

Một số lượng kỷ lục các CSGDĐH sẽ được xếp hạng trong Bảng xếp hạng đại học thế giới Times Higher Education năm 2026 (THE WUR 2026), sắp được công bố vào đầu tháng 10/2025. Tổng cộng có 2.191 CSGDĐH sẽ góp mặt trong bảng xếp hạng, tăng 5% so với năm 2025. Số lượng quốc gia, vùng lãnh thổ có đại diện trong bảng vẫn giữ nguyên ở mức 115. THE khẳng định đã xem xét nghiêm túc về liêm chính khoa học trong quá trình xếp hạng.

Tháng 6/2025, Chỉ số Rủi ro Liêm chính nghiên cứu (Research Integrity Risk Index, RI2) do GS. Lokman I. Meho (American University of Beirut) đề xuất và công bố đã được đón nhận tích cực vì nó phản ánh và xếp hạng các cơ sở nghiên cứu về tình trạng bài báo khoa học bị rút (retraction) và đăng trên các tạp chí bị ra khỏi các danh mục uy tín (Scopus, WoS) do vi phạm liêm chính. Tháng 9/2025, Chỉ số này đã được tác giả điều chỉnh với việc bổ sung thêm 1 tham số thành phần thứ ba liên quan đến tự trích dẫn.

Trước tình hình các tạp chí xuất bản các bài báo trong đó chatbot như ChatGPT được hiển thị là đồng tác giả, ngày 20/01/2023, Hiệp hội các Biên tập viên Y học Thế giới (WAME: World Association of Medical Editors) đã cho ra đời bản "Khuyến nghị của WAME về ChatGPT và Chatbot liên quan đến xuất bản học thuật" (Phiên bản 1). Đến ngày 31/5/2023, WAME phát hành bản sửa đổi "Khuyến nghị của WAME về Chatbot và AI tạo sinh liên quan đến xuất bản học thuật" (Phiên bản 2). Bài viết lược dịch và giới thiệu các nội dung chính của bản Khuyến nghị (Phiên bản 2).

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển rất nhanh và được sử dụng ngày càng nhiều trong giáo dục và nghiên cứu. AI giúp cải thiện văn phong viết, tóm tắt nhanh công trình, chỉnh sửa ngôn ngữ, kiểm tra tài liệu tham khảo và thậm chí phân tích dữ liệu. AI có thể tạo ra toàn bộ công trình và đôi khi rất khó để phân biệt công trình gốc do con người viết và do AI tạo ra.

Từ đầu tháng 9/2025, Clarivate đã bổ sung vào nền tảng Web of Science (WoS) một CSDL mới có tên Research Commons. Cơ sở dữ liệu này tích hợp nội dung tạp chí từ các nguồn siêu dữ liệu mở, cho phép người dùng truy cập thêm 21% tạp chí để có trải nghiệm khám phá phong phú hơn. Đây là một điều chỉnh của Clarivate trong bối cảnh có sự cạnh tranh của nhiều nguồn dữ liệu học thuật mở như OpenAlex, Scilit,...