[70 năm Đại học Huế] Môn học "Con người và môi trường sống" – một dấu ấn tiên phong của Đại học Huế 55 năm trước
Theo hồi ức của cố Viện trưởng Lê Thanh Minh Châu (1928 - 2024), Viện Đại học Huế đã thiết lập môn học này vào năm 1970, như một môn học liên khoa đầu tiên tại miền Nam Việt Nam. Đây là môn học dạy cho cho tất cả sinh viên trong Đại học Huế và được các giáo sư từ các phân khoa hợp tác biên soạn chủ đề, bài dạy cũng như tiêu chí chấm thi. Vị cố Viện trưởng cũng giải thích một trong các lý do thúc đẩy sự ra đời của môn học này là nhằm kéo các phân khoa ngồi lại, cùng hướng vào mục tiêu và quyền lợi chung của Đại học Huế trong bối cánh xuất hiện xu hướng cục bộ, các khoa quá chú trọng đến quyền lợi riêng cho khoa mình [1].
Theo sách "Trường đại học Khoa học - Đại học Huế, 60 năm xây dựng và phát triển (1957 - 2017)", từ niên khóa 1970-1971, Viện Ðại học Huế tổ chức chương trình đào tạo liên khoa (liên trường) dành cho sinh viên năm thứ nhất ở các trường thuộc Viện, gồm hai phần sinh ngữ căn bản và khoa học nhân văn, với các môn nhiệm ý (tự chọn). Ðối với phần khoa học nhân văn, chương trình liên khoa niên khóa 1970-1971 chỉ có mỗi một môn học Con người và Môi trường sống nên năm học đó gần như là "bắt buộc"; từ niên khóa 1971-1972 trở đi, sinh viên được quyền chọn 1 trong 5 môn gồm: Con người và Môi trường sống, Triết lý khoa học, Văn học sử Việt Nam, Kinh tế nhập môn và Triết lý tổng quát [2].
Nhiều cựu sinh viên đều cho môn học này là sáng kiến của Giáo sư Nguyễn Văn Hai (1927-2020), đương thời là Phó Viện trưởng đặc trách Học vụ kiêm nhiệm Khoa trưởng Đại học Khoa học. Thầy Nguyễn Văn Hai là Giáo sư Toán học ở Viện Đại học Huế, nhưng sau khi nghỉ hưu, ông đã dành trọn thời gian để học, nghiên cứu và viết về Phật học, đã xuất bản nhiều sách và bài viết về Phật học (với bút danh và cũng là pháp danh Hồng Dương). Có lẽ với "căn" Phật, việc thầy Hai khởi xướng môn học này cũng là hợp lý.
Môn học có 2 giờ mỗi tuần, sinh viên tập trung nghe giảng bài tại Giảng đường Karate hay giảng đường, phòng học lớn khác ở Morin. Bên cạnh đó, trong môn này sinh viên được khuyến khích tự chọn và dịch một cuốn sách liên quan đến môi trường, được tham dự những buổi thuyết trình hay hội thảo về nhiều vấn đề thuộc các lĩnh vực xã hội, tôn giáo, luật, kinh tế, văn học, nghệ thuật…
Về nội dung môn học, theo các hồi ức của cựu sinh viên, môn học dạy các chủ đề về các hiện tượng thiên nhiên, về ô nhiễm môi trường, về dinh dưỡng và thực phẩm, về thiên nhiên đất nước Việt Nam, về cư dân vạn đò trên sông Hương, về vấn đề sinh thái và trách nhiệm của con người trước môi trường [3],[4],[5]… Mỗi chủ đề do một giảng viên từ các lĩnh vực chuyên môn khác nhau phụ trách. Chắp nối thông tin từ các cựu sinh viên cho thấy, tham gia giảng dạy môn này có những thầy cô: thầy Tôn Thất Viễn Bào (Anh văn), thầy Phan Hoàng Quý (Anh văn/ Văn hóa), cô Bùi Bội Tiên (Dược sĩ), thầy Huỳnh Tăng Long (Hóa học), một thầy thỉnh giảng từ Nha Trang (Tiến sĩ Hải dương học),…. Thực tế này khớp với hoàn cảnh và mục đích ra đời môn học mà cố Giáo sư Viện trưởng đã viết như đề cập ở phần đầu bài viết. Một cựu sinh viên Y khoa còn nhớ lại một buổi thuyết giảng rất hay của thầy Tôn Thất Viễn Bào với đề tài “From the volcanoes to the rain” [5]. Nhà báo Vĩnh Quyền, một cựu sinh viên Văn khoa và Sư phạm vẫn nhớ các câu nói của thầy thỉnh giảng từ Nha Trang ra khi dạy môn Con người và môi trường sống, trong dó có câu “Đề nghị các anh chị dùng từ đất nước thay cho từ sông núi - giang sơn vốn là khái niệm Tổ quốc của lục địa Trung Hoa, nơi có núi cao sông dài. Việt Nam đất tới đâu biển theo tới đó, đất nước mới là khái niệm Tổ quốc của người Việt ta”[4].
Sự ra đời các môn học chung trong toàn Viện, như đã dẫn lời cố Giáo sư Viện trưởng Viện Đại học Huế ở trên, là một chủ trương của Viện nhằm kết nối liện khoa, liên ngành. Tuy nhiên, vì sao lại là môn Con người và môi trường sống, khi khái niệm "môi trường", "bảo vệ môi trường" vốn còn rất lạ lẫm ở thời kỳ đó? Theo người viết, có lẽ việc này có liên quan đến tình hình trên thế giới thời gian này. Những năm 1970 - 1971 là bước ngoặt đối với môi trường toàn cầu, phong trào bảo vệ môi trường hiện đại bắt đầu hình thành và lan rộng ở Châu Âu, Mỹ... Ngày 22/4/1970 đã diễn ra sự kiện Ngày Trái Đất đầu tiên, do Thượng nghị sĩ Gaylord Nelson của Hoa Kỳ khởi xướng, Sự kiện này đã huy động 20 triệu người Mỹ (10% dân số vào thời điểm đó) phản đối sự suy thoái môi trường. Nhiều khả năng tin tức về các sự kiện, phong trào bảo vệ môi trường sôi động trên thế giới dã có tác động đến việc chọn xây dựng môn học Con người và môi trường sống của giới lãnh đạo Viện Đại học Huế.
Về giáo dục môi trường và học phần Môi trường và con người
|
--------------------
Tài liệu tham khảo:
[1] Lê Thanh Minh Châu. Nhớ lại Đại học Huế, 1998. https://huynhthuckhangluongvancan.wordpress.com/2024/07/02/nho-lai-dai-hoc-hue/
[2] Nguyễn Văn Đăng (chủ biên). Trường Đại học Khoa học - Đại học Huế, 60 năm xây dựng và phát triển (1957 – 2017). NXB Đại học Huế, 2017.
[3] Nguyễn Hoàng. Ký ức một thời sinh viên Đại học Sư phạm, 2012. https://toansp78.wordpress.com/2012/04/09/ky-%E1%BB%A9c-m%E1%BB%99t-th%E1%BB%9Di-sinh-vien-d%E1%BA%A1i-h%E1%BB%8Dc-s%C6%B0-ph%E1%BA%A1m/
[4] Ngô Thị Kim Cúc. Những cái tên không được phép lãng quên. Báo Thanh Niên Online. https://thanhnien.vn/nhung-cai-ten-khong-duoc-phep-lang-quen-185333899.htm
[5] Nguyễn Thị Kim Thoa. Những chặng đường Y khoa của tôi (hồi ức của cựu sinh viên Y khoa Huế).
Nhận xét
Đăng nhận xét